Ο Οφθαλμός
9 Δεκεμβρίου 2025 2025-12-15 10:07Ο Οφθαλμός
Ο οφθαλμός σαν οπτικό σύστημα λειτουργεί όπως μια φωτογραφική μηχανή. Οι πληροφορίες από τις εικόνες που βλέπουμε, φθάνουν στο μάτι μας με ακτίνες φωτός, που εστιάζονται πρώτα από τον διάφανο κερατοειδή χιτώνα, και στη συνέχεια με τη βοήθεια του κρυσταλλοειδούς φακού εστιάζονται πάνω στον αμφιβληστροειδή μας. Με λίγα λόγια ο αμφιβληστροειδής μας αντιστοιχεί στο φιλμ της φωτογραφικής μηχανής.
Η ευκρίνεια της όρασης μας εξαρτάται εν μέρει από την απόσταση μεταξύ κερατοειδούς και αμφιβληστροειδούς, καθώς και από το σχήμα του κερατοειδούς και του κρυσταλλοειδούς φακού. Ένα μάτι χωρίς διαθλαστικές ανωμαλίες λέγεται εμμετρωπικό και η εικόνα εστιάζεται επάνω στον αμφιβληστροειδή. Εάν η απόσταση μεταξύ κερατοειδούς και αμφιβληστροειδούς δεν είναι σωστή ή ο κερατοειδής δεν έχει το κατάλληλο σχήμα, η εικόνα προβάλλεται μπροστά ή πίσω από τον αμφιβληστροειδή, με αποτέλεσμα η όραση να είναι θολή και τότε μιλάμε για αμμετρωπία.
Οι βασικές οφθαλμικές διαθλαστικές ανωμαλίες είναι οι ακόλουθες:
Μυωπία
Στην μυωπία η απόσταση μεταξύ του κερατοειδούς και του αμφιβληστροειδούς χιτώνα είναι μεγαλύτερη της φυσιολογικής. Μια παράλληλη δέσμη ακτίνων εισερχόμενη στο μάτι δεν εστιάζεται στον αμφιβληστροειδή, αλλά μπροστά από αυτόν. Έτσι, οι ακτίνες αφού χιαστούν φτάνουν στον αμφιβληστροειδή αποκλίνουσες.
Η συνεχής αύξηση του προσθιοπίσθιου άξονα του ματιού κατά την περίοδο της ανάπτυξης ευθύνεται για την προοοδευτική αύξηση της μυωπίας που παρατηρείται σε αυτήν την περίοδο. Η αύξηση της μυωπίας σταματάει συνήθως με την ολοκλήρωση της ανάοτυξης του σώματος.
Το βασικό σύμπτωμα της μυωπίας είναι η θολή αντίληψη των μακρινών αντικειμένων. Ακόμη, κατά την προσαρμογή το μυωπικό μάτι χρειάζεται λιγότερη προσαρμογή σε σχέση με το φυσιολογικό εμμετρωπικό με αποτέλεσμα οι δύο οπτικοί άξονες να συγκίνουν λιγότερο και να εμφανίζεται εξωφορία.
Στη μυωπία κανένας φυσιολογικός προσαρμοστικός μηχανισμός δεν εξασφαλίζει καλή μακρινή όραση. Ακόμα και χαμηλοί βαθμοί μυωπίας συνοδευόνται από σημαντική μείωση της μακρινής όρασης και απαιτούν διόρθωση είτε με χρήση γυαλιών ή φακών επαφής είτε με διαθλαστική χειρουργική επέμβαση.
Υπερμετρωπία
Στην υπερμετρωπία η απόσταση μεταξύ του κερατοειδούς και του αμφιβληστροειδούς χιτώνα είναι μικρότερη της φυσιολογικής. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα μια παράλληλη δέσμη ακτίνων, που εισέρχεται στο μάτι, να συναντά τον αμφιβληστροειδή πριν ακόμη εστιαστεί.
Στην υπερμετρωπία τα μακρινά αλλά κυρίως τα κοντινά αντικείμενα φαίνονται θολά. Η ενεργοποίηση του μηχανισμού της προσαρμογής, που σχετίζεται με τη κοντινή όραση μπορεί να εξουδετερώσει ένα μεγάλο ποσοστό της υπερμετρωπίας.
Στην παιδική ηλικία δεν παρατηρείται μείωση της όρασης αλλά διαταραχές της κινητικότητας των ματιών και αδυναμία επιτυχούς διόφθαλμης όρασης, εξαιτίας της υπερ-προσαρμογής. Στο παιδί με υπερμετρωπία αναπτύσσεται μια τάση για συγκλίνοντα στραβισμό και κοπιωπία.
Καθώς το παιδί μεγαλώνει, η υπερμετρωπία του συνήθως μειώνεται αλλά παράλληλα μειώνεται σταδιακά και το εύρος της προσαρμογής. Σε μεγαλύτερη ηλικία η υπερμετρωπία εκδηλώνεται τόσο με συμπτώματα κοπιωπίας όσο και με μείωση της όρασης, αρχικά της κοντινής.
Αστιγματισμός
Στον αστιγματισμό η καμπυλότητα του κερατοειδούς δεν είναι ομοιόμορφη σε όλη του την επιφάνεια, με αποτέλεσμα να μην είναι δυνατή η συγκέντρωση των φωτεινών ακτίνων, που εισέρχονται στο μάτι, σε ένα σημείο.
Έτσι, τα κοντινά και τα μακρινά αντικείμενα εμφανίζονται παραμορφωμένα και η όραση είναι θολή ενώ μπορεί να συνυπάρχει και κοπιωπία.
Στις περισσότερες περιπτώσεις ο αστιγματισμός οφείλεται σε διαταραχές του σχήματος του κερατοειδούς. ο αστιγματικός κερατοειδής δεν είναι σφαιρικός και η ακτίνα καμπυλότητας του ποικίλει στους διάφορους μεσημβρινούς.
Πρεσβυωπία
Η πρεσβυωπία εμφανίζεται στην ηλικία των 40 ετών και βασικό της σύμπτωμα είναι η μειωμένη κοντινή όραση. Υπάρχει δυσκολία στο διάβασμα χωρίς γυαλιά σε απόσταση 35 – 40 εκατοστών και κόπωση μετά από σύντομο διάστημα κοντινής εργασίας. Φυσιολογικά, κατά την όραση κοντινών αντικειμένων για να εστιάσει η εικόνα πάνω στον αμφιβληστροειδή ο κρυσταλλοειδής φακός αλλάζει σχήμα. Ο λόγος της εμφάνισης της πρεσβυωπίας είναι η απώλεια της ευκαμψίας και της ελαστικότητας αυτού του φακού. Τα τελευταία χρόνια η ανάπτυξη αποτελεσματικής και μόνιμης χειρουργικής θεραπείας για την πρεσβυωπία αποτελεί πεδίο εντατικής έρευνας, στην οποία το ΒΕΜΜΟ πρωτοστατεί.
Διορθώνονται με τη χρήση οφθαλμικών φακών, φακών επαφής – που επιλέγονται ανάλογα με την περίσταση – ενώ μόνιμη διόρθωση με πολύ καλά αποτελέσματα επιτυγχάνεται με εφαρμογή μεθόδων της διαθλαστικής χειρουργικής.
Με τη βοήθεια διορθωτικών φακών (γυαλιών ή φακών επαφής) οι φωτεινές ακτίνες διαθλώνται, δηλαδή αλλάζουν κατεύθυνση και εστιάζονται επάνω στον αμφιβληστροειδή.
Αντίθετα, η διαθλαστική χειρουργική στοχεύει με διάφορες μεθόδους στην αλλαγή της καμπυλότητας της επιφάνειας ή των οπτικών ιδιοτήτων του φακού του ματιού και τη βελτίωση της όρασης. Ουσιαστικά αναδιαμορφώνεται το οπτικό σύστημα, ώστε να επιτυγχάνεται η σωστή εστίαση του φωτός και η ευκρινής όραση χωρίς τη χρήση γυαλιών ή φακών επαφής.
Απαραίτητη βέβαια προϋπόθεση είναι να έχει σταθεροποιηθεί η διαθλαστική ανωμαλία (μυωπία, αστιγματισμός, κ.λ.π.) για τουλάχιστον ένα έτος και να μην υπάρχει παθολογία του οφθαλμού ή άλλη αντένδειξη για διαθλαστική χειρουργική. Οι φακοί επαφής θα πρέπει επίσης να αντικατασταθούν με γυαλιά για ένα μικρό διάστημα πριν από την επέμβαση.
Ο πλήρης προεγχειρητικός έλεγχος των ματιών είναι απαραίτητος για την εξατομίκευση της θεραπείας. Διαρκεί δύο με τρεις ώρες και περιλαμβάνει μετρήσεις και εξετάσεις των ματιών με ειδικά μηχανήματα. Τα πορίσματα των εξετάσεων καταγράφονται με ακρίβεια και χρησιμοποιούνται για να αποφασίσει ο ιατρός ποια από τις μεθόδους της διαθλαστικής χειρουργικής είναι η πιο κατάλληλη για τον ασθενή. Η επέμβαση προγραμματίζεται, κατόπιν συνεννόησης με τον ασθενή, διαρκεί λίγα λεπτά και είναι ανώδυνη.
